Vice Society Ransomware Grubu Kimdir?
Vice Society, 2021 yılının ortasında ortaya çıkan ve kısa sürede özellikle okulları, üniversiteleri ve sağlık kuruluşlarını hedef almasıyla tanınan bir fidye yazılımı ve veri gaspı grubudur. Araştırmacı kayıtlarına göre grup ilk kez 31 Mayıs 2021'de görülmüştür. DrDisk Lab izleme verisindeki ilk kayıt da aynı tarihe denk geldiği için grubun faaliyetini başlangıcından itibaren takip edebildik. Verimizdeki son kayıt 20 Haziran 2023 tarihlidir. Bu tarihten sonra grubun sızıntı sitesinde yeni ilan görülmemiştir.
Vice Society, birçok büyük grubun aksine bilinen bir hizmet olarak fidye yazılımı (RaaS) programı, yani dışarıdan iş ortağı toplayan bir yapı işletmemiştir. Grubun, ağa sızma ve veri çalma işini kendisi yapan kapalı bir ekip olduğu değerlendirilmektedir. Grubu ayıran asıl özellik, şifreleme aşamasında uzun süre kendi yazılımı yerine başka grupların kodlarını kullanmasıdır. Profil verilerimize göre grup HelloKitty, Zeppelin, RedAlert ve QuantumLocker gibi üçüncü taraf fidye yazılımlarını devreye sokmuş, daha sonra kendi adını taşıyan bir şifreleyiciye geçmiştir. Kısacası Vice Society kendini bir yazılım geliştiricisinden çok "sızma operatörü" olarak konumlandırmıştır.
Grubun eğitim sektörüne yoğunlaşması uluslararası düzeyde de dikkat çekmiştir. ABD'de FBI, CISA ve MS-ISAC, Eylül 2022'de Vice Society'nin eğitim kurumlarına yönelik saldırıları hakkında ortak bir uyarı yayımlamıştır. Microsoft bu kümeyi önce DEV-0832, daha sonra Vanilla Tempest adıyla izlemektedir. İzleme verimizde grup için tanımlı bir üst grup veya kardeş grup bulunmuyor. Ancak 2023'ün ortasında Vice Society'nin ilanları azalırken Rhysida adlı yeni bir fidye yazılımının benzer hedeflerle ortaya çıkması, aynı ekibin faaliyetini yeni bir isimle sürdürdüğü şeklinde değerlendirilmektedir.
Saldırı Hacmi ve Seyri
DrDisk Lab izleme verisine göre Vice Society, 2021–2023 arasında sızıntı sitesinde toplam 189 kurum ilan etmiştir. Faaliyet yaklaşık iki yıla yayılır. Bu hacim, grubu orta büyüklükte ama istikrarlı bir oyuncu olarak gösterir.
| Ay | İlan edilen saldırı |
|---|---|
| 2022-08 | 8 |
| 2022-09 | 6 |
| 2022-10 | 10 |
| 2022-11 | 11 |
| 2022-12 | 19 |
| 2023-01 | 23 |
| 2023-02 | 2 |
| 2023-03 | 8 |
| 2023-04 | 4 |
| 2023-05 | 5 |
Verimizdeki son on iki ayda (Temmuz 2022 – Haziran 2023) toplam 104 ilan yer alıyor. Bu, grubun tüm ilanlarının yarısından fazlası demek. Grubun en yoğun dönemi 2022 sonbaharı ile 2023 başıdır. İlanlar Aralık 2022'de 19'a, Ocak 2023'te 23'e çıkarak zirve yapmıştır. Şubat 2023'te sayı ani bir düşüşle 2'ye inmiş, sonraki aylarda ise ayda 3–8 arasında seyretmiştir. Haziran 2023'teki 3 ilan, verimizdeki son faaliyettir.
Sızıntı sitesindeki ilanlar saldırının gerçekleştiği tarihi değil, kurbanın kamuya açıklandığı tarihi gösterir. Bu nedenle Aralık–Ocak zirvesi, okulların tatil dönemi gibi personelin azaldığı dönemlerde yapılan sızmaların gecikmeli yansıması olabilir. Şubat 2023'teki keskin düşüş ise grubun faaliyetini yavaşlatıp altyapısını değiştirdiği bir geçiş döneminin başladığı şeklinde değerlendirilmektedir.
Hedef Profili: Eğitim Sektörü Odağı
Sektörel dağılım
189 ilanın 68'inde sektör bilgisi sınıflandırılabilmiştir. Aşağıdaki oranlar bu alt kümeye göre hesaplanmıştır.
| Sektör | Saldırı | Sınıflandırılmış içindeki pay |
|---|---|---|
| Eğitim | 45 | %66 |
| Sağlık | 6 | %9 |
| Kamu | 4 | %6 |
| Sosyal Hizmetler | 3 | %4 |
| Finans | 3 | %4 |
| Teknoloji | 3 | %4 |
| Telekomünikasyon | 3 | %4 |
| Gıda | 1 | %1 |
Fidye yazılımı dünyasında bu kadar tek bir sektöre yoğunlaşan grup azdır. Sektörü belirli kurbanların üçte ikisi eğitim kurumudur. Okullar ve üniversiteler genellikle sınırlı BT bütçesiyle çalışır, ağları geniş ve çok kullanıcılıdır. Öğrenci ve personel hesapları sık değişir, eski sistemler uzun süre kullanımda kalır. Öte yandan bu kurumlar öğrenci kimlik bilgileri, sağlık kayıtları ve aile bilgileri gibi hassas veriler barındırır. Bu nedenle veri sızdırma tehdidi etkili bir baskı aracına dönüşür. Sağlık, kamu ve sosyal hizmetlerin de listede yer alması, grubun güvenlik olgunluğu görece düşük ama veri hassasiyeti yüksek kurumları seçtiğini gösteriyor.
Coğrafi dağılım
| Ülke | Saldırı |
|---|---|
| ABD | 12 |
| Birleşik Krallık | 8 |
| Almanya | 6 |
| Avustralya | 3 |
| İspanya | 3 |
| Endonezya | 2 |
| Avusturya | 1 |
| Belçika | 1 |
| Kanada | 1 |
| İsviçre | 1 |
Ülke bilgisi olan ilanlarda ABD, Birleşik Krallık ve Almanya öne çıkıyor. Ağırlık İngilizce konuşulan ülkelerde ve Batı Avrupa'da. Son ilanlarda İsveç, Danimarka, Fransa ve Slovakya'daki kurumların da yer alması, grubun Avrupa'ya ilgisinin son döneme kadar sürdüğünü gösteriyor. Endonezya'daki kurbanlar ise hedeflemenin coğrafi olarak katı sınırlarla belirlenmediğine, kurbanların büyük ölçüde fırsata göre seçildiğine işaret ediyor. İzleme verimizdeki ilk on ülke arasında Türkiye bulunmuyor.
Saldırı Yöntemi: Sızmadan Şifrelemeye
İlk erişim. Vice Society iki ana kapıyı kullanmıştır. Birincisi, oltalama (phishing) yoluyla ya da yasa dışı kimlik bilgisi pazarlarından ele geçirilen geçerli kullanıcı hesaplarıdır. Saldırgan bu hesaplarla uzak masaüstü (RDP) veya VPN üzerinden meşru bir kullanıcı gibi oturum açar. İkincisi, internete açık sistemlerdeki kamuya duyurulmuş açıkların istismarıdır. Bu açıkların en bilineni, Windows Yazdırma Biriktiricisi (Print Spooler) hizmetindeki PrintNightmare (CVE-2021-1675 / CVE-2021-34527) zafiyetidir. Grup, bu açık 2021 yazında duyurulduktan kısa süre sonra onu kullanmaya başlamıştır. Yamaların geç uygulandığı kurumların ne kadar hızlı hedef haline geldiğini gösteren tipik bir örnektir.
Yetki yükseltme ve kimlik bilgisi toplama. PrintNightmare, grubun elinde yalnızca giriş kapısı değil, sistem üzerinde en yüksek yetkiyi (SYSTEM) elde etme aracı olarak da kullanılmıştır. Saldırgan içeri girdikten sonra bellekteki parolaları ve etki alanı denetleyicisindeki tüm kullanıcı kimlik bilgilerinin bulunduğu veritabanını ele geçirmeye çalışır. Bu adım başarılı olduğunda ağın tamamı fiilen saldırganın kontrolüne geçer.
Keşif ve yayılma. Ağ taraması ile sunucular ve hizmetler haritalanır. Ardından çalınan yönetici hesaplarıyla uzak masaüstü ve Windows paylaşımları üzerinden diğer sistemlere geçilir. Grubun büyük ölçüde işletim sisteminin kendi yönetim araçlarını ve yaygın sızma testi çerçevelerini kullanması, saldırı trafiğinin olağan BT yönetimi faaliyetinden ayırt edilmesini zorlaştırır. Kalıcı erişim için uzaktan erişim truva atları ve meşru uzaktan yönetim yazılımları kullanılmıştır.
İzleri silme ve savunmaları devre dışı bırakma. Şifreleme öncesinde antivirüs ve uç nokta tespit (EDR) çözümleri kapatılır, Windows olay günlükleri temizlenir. Bu adım hem saldırının fark edilmesini geciktirir hem de sonrasında yapılacak adli incelemeyi zorlaştırır.
Veri sızdırma. Çift gasp modelinin temeli olan veri hırsızlığı, şifrelemeden önce yapılır. Veriler bulut depolama hizmetlerine aktarılır. Bu trafik meşru bulut kullanımına benzediği için çıkış trafiği izlenmeyen ağlarda kolayca gözden kaçabilir.
Şifreleme ve kurtarmanın engellenmesi. Son aşamada gölge kopyalar (shadow copy) silinir, yedekleme hizmetleri durdurulur ve fidye yazılımı çalıştırılır. Grup farklı dönemlerde farklı şifreleyiciler kullandığından, saldırıya uğrayan kurumda hangi yazılımın çalıştığı olaydan olaya değişebilir. Bu durum kurtarma olanaklarının değerlendirilmesini doğrudan etkiler.
Bu zincirin genel dersi şudur: Vice Society karmaşık sıfırıncı gün açıklarına değil, bilinen ama kapatılmamış açıklara, zayıf veya çalınmış parolalara ve izlenmeyen uzaktan erişim hizmetlerine dayanmıştır. Yani saldırıların önemli bir kısmı temel güvenlik hijyeniyle önlenebilir niteliktedir.
Gasp Modeli: Sızıntı Sitesi ve Fidye Notu
Vice Society çift gasp modelini uygulamıştır. Veriler hem şifrelenir hem de çalınır. Ödeme yapmayan kurumların verileri grubun kendi sızıntı sitesinde yayımlanmakla tehdit edilir. İzleme verimizdeki 189 ilan, grubun bu siteye aktardığı kurumları yansıtır. İzleme verimizde grupla yapılmış müzakerelere ait kayıt bulunmadığı için talep edilen tutarlar ve ödeme davranışı hakkında bir değerlendirme yapılamamaktadır.
Grubun fidye notu İngilizce, kısa ve doğrudan bir baskı diliyle yazılmıştır. Notta özellikle şu unsurlar dikkat çekiyor:
- Kurbana "tüm önemli belgelerin, fotoğrafların ve veritabanlarının çalındığı ve şifrelendiği" bildirilir. Böylece çift gasp en baştan açıkça ortaya konur.
- 7 gün içinde iletişime geçilmezse dosyaların karanlık ağda yayımlanacağı söylenir. Kısa süre, kurumun karar verme ve olay müdahale sürecini aceleye getirmeyi amaçlar.
- Dosyaları geri almanın "tek yolunun" saldırgandan özel anahtar satın almak olduğu iddia edilir.
- Güven tesis etmek için 2 MB'ı geçmeyen, "değerli olmayan" iki dosyanın ücretsiz çözülmesi teklif edilir.
- İletişim için anonim e-posta servisleri kullanılır. Bu, grubun bir müzakere portalı yerine e-posta tabanlı iletişimi tercih ettiğini gösterir.
Nottaki "tek yol" iddiası tipik bir baskı söylemidir. Gerçekte kurtarma olanakları; yedeklerin durumuna, şifrelemenin tamamlanıp tamamlanmadığına ve kullanılan şifreleyicinin özelliklerine göre değişir. Fidye ödemek verilerin geri geleceğini ya da çalınan verilerin yayımlanmayacağını garanti etmez. Üstelik kurumu yeniden hedef alınma riskiyle karşı karşıya bırakır. DrDisk Lab fidye ödenmesini önermez.
Diğer Gruplarla İlişkiler
Ortak kurbanlar
İzleme verimizde Vice Society'nin ilan ettiği kurumlardan bazıları başka gruplarca da ilan edilmiştir:
| Grup | Ortak kurum | Mükerrer kayıt |
|---|---|---|
| Quantum | 1 | 0 |
| Maze | 1 | 0 |
| Karakurt | 1 | 0 |
| Akira | 1 | 0 |
| Qilin | 1 | 0 |
Her grupla yalnızca bir ortak kurum bulunuyor ve mükerrer kayıt yok. Bu nedenle bu örtüşmeler doğrudan bir iş birliğinden çok, aynı kurumun farklı zamanlarda farklı gruplarca hedef alınması olarak okunmalıdır. Örneğin Maze, Vice Society ortaya çıkmadan önce faaliyetini sonlandırmıştı. Akira ise Vice Society'nin son dönemlerinde ortaya çıktı. Quantum ile olan örtüşme ise ayrıca dikkat çekiyor, çünkü Vice Society'nin kullandığı şifreleyiciler arasında QuantumLocker da yer alıyor. Bu, ortak araç ve altyapıların suç ekosisteminde nasıl dolaştığını gösteren bir işaret olarak değerlendirilebilir. Bir kurumun birden fazla grup tarafından ilan edilmesi, kapatılmayan açıkların ve sızdırılmış erişim bilgilerinin farklı saldırganlarca tekrar tekrar kullanılabildiğini de hatırlatıyor.
Benzer hedef profiline sahip gruplar
| Grup | Hedef benzerliği | Toplam saldırı |
|---|---|---|
| Pysa | %86 | 311 |
| Sabbath | %85 | 17 |
| Royal | %81 | 211 |
| Nokoyawa | %81 | 36 |
| AvosLocker | %79 | 70 |
En yüksek benzerlik Pysa ile görülüyor. Pysa da eğitim kurumlarına yönelik saldırılarıyla bilinen bir gruptu ve faaliyetini Vice Society'nin yükseldiği dönemde azaltmıştı. Benzer şekilde eğitim ve sağlık kurumlarını hedef aldığı bilinen Sabbath ile yüksek benzerlik de dikkat çekiyor. Bu örtüşmeler tek başına aynı kişilerin farklı isimlerle çalıştığını kanıtlamaz. Ancak fidye yazılımı dünyasında ekiplerin ve iş ortaklarının bir markadan diğerine geçtiği, hedef seçme alışkanlıklarını da yanlarında taşıdığı biliniyor. Vice Society'nin 2023 ortasında sessizleşmesi ve benzer hedef profiline sahip Rhysida'nın aynı dönemde ortaya çıkması, bu tür bir yeniden markalamanın örneği olarak değerlendirilmektedir.
Türkiye'deki Kuruluşlar İçin Anlamı ve Korunma Önerileri
İzleme verimizde Vice Society'nin en çok hedef aldığı ilk on ülke arasında Türkiye yer almıyor. Bu, Türk kuruluşlarının risk dışında olduğu anlamına gelmez. Grubun kullandığı yöntemler, yani yamalanmamış sistemler, ele geçirilmiş parolalar ve korumasız uzaktan erişim, Türkiye'deki okullar, üniversiteler, özel hastaneler ve belediyeler için de geçerli risklerdir. Üstelik grubun faaliyetini başka bir isim altında sürdürdüğü değerlendirildiğinden, aynı yöntemlerle karşılaşma olasılığı devam etmektedir.
Genel düzeyde öne çıkan korunma önlemleri şunlardır:
- İnternete açık sistemlerde, özellikle duyurulmuş ve aktif istismar edilen açıklarda, güncellemeleri gecikmeden uygulamak.
- Uzak masaüstü ve VPN gibi uzaktan erişim hizmetlerini çok faktörlü kimlik doğrulama ile korumak, gereksiz olanları kapatmak.
- Yönetici hesaplarının sayısını ve yetkilerini sınırlamak, etki alanı denetleyicilerini özel olarak korumak.
- Yedekleri ağdan yalıtılmış, değiştirilemez biçimde tutmak ve geri yüklemeyi düzenli olarak sınamak.
- Olay günlüklerini merkezi bir yerde saklamak, güvenlik yazılımlarının kapatılması ve olağandışı büyük veri çıkışları gibi belirtileri izlemek.
- Personeli oltalama girişimlerine karşı düzenli olarak bilgilendirmek ve bir olay müdahale planı hazır bulundurmak.
Saldırıya uğrayan kuruluşların yasal yükümlülükleri de vardır. Kişisel veri içeren bir ihlal söz konusuysa KVKK kapsamında Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na 72 saat içinde bildirim yapılması gerekir. Siber olayların USOM'a bildirilmesi de önemlidir. Saldırı sonrasında sistemlere müdahale etmeden önce profesyonel olay müdahalesi almak delillerin ve kurtarma olanaklarının korunması için kritik önemdedir. DrDisk Lab bu süreçte ücretsiz ön analiz sunmaktadır.
Sonuç
Vice Society, 2021–2023 arasında 189 kurumu ilan eden ve bunların sektörü belirli olanlarının üçte ikisini eğitim kurumlarının oluşturduğu bir veri gaspı grubudur. Kendi fidye yazılımını geliştirmek yerine uzun süre başka grupların şifreleyicilerini kullanmış, başarısını bilinen açıklara, çalınmış parolalara ve zayıf izlenen ağlara dayandırmıştır. Grup 2023 ortasından bu yana yeni ilan yayımlamıyor, ancak faaliyetinin yeni bir isimle sürdüğü değerlendirilmektedir. Bu nedenle Vice Society'nin yöntemleri hâlâ güncel bir uyarı niteliği taşıyor: Bu tür grupların çoğu saldırısı, yamaların zamanında uygulanması, uzaktan erişimin güçlü kimlik doğrulamayla korunması ve yalıtılmış yedekler gibi temel önlemlerle önemli ölçüde zorlaştırılabilir.























